EL-MUVAFAKAT *ŞATİBİ*
ŞART / ALTINCI MESELE:
Şer'an meşrutlarda (kendisi için şart koşulan şeyler) aranılan
şartlar iki kısımdır:
a) Teklif hitabına
yönelik olanlar. Bunlar da ya namaz için taharetin bulunması, iyi elbiseler giyilmesi,
elbisenin temiz olması vb. gibi yapılması istenilen şeylerdir. Ya da birinci
kocanın tekrar dönüşü için şart olan hulle nikahı; zekat vermemek için şart olan farklı olanların
toplanması, toplu olanların dağıtılması vb. gibi ortaya konulması yasak olan
şeyler olurlar. Bu kısımda Şari'in gözettiği kasıd açıktır. Birinci türden olanların yapılması, ikinci
türden olanların da terki maksuddur. Hakkında
muhayyer olunan şart da -eğer olursa- aynı şekildedir: Şari'in
bu gibi şartlardaki kasdı mükellefi muhayyer
bırakmaktır; eğer mükellef dilerse o şartı yerine getirir ve meşrut meydana
gelir; dilerse de yerine getirmez ve böylece meşrut da vücuda gelmez.
b) Vaz'
hitabına yönelik olanlar: Zekatta yılın dolması,
zinada muhsanlık, el kesmede hırz
(muhafaza altına alınmış olma) vb. gibi. Bunların şart olmaları için, Şari'in yapılması ya da terki bakımından bir kasdı bulunmamaktadır. Mesela nisabın zekat
vacib oluncaya kadar bir sene boyunca bekletilmesi,
yapılması istenilen bir şey değildir. Keza zekatın vacib olmaması için nisabın harcanması ve tüketilInemesi de istenilmemektedir. Muhsanlık
da aynı şekildedir: Zina ettiği zaman re cm gerekmesi için muhsan
olması (bu yüzden evlenmesi) talep edilir denilemeyeceği gibi, zina ettiği
zaman üzerine recm gerekmemesi için muhsan olmaması (bu yüzden evlenmemesi) istenilir de
denilemez. Eğer bu türden olan şartlarda bir talep bulunsaydı o zaman vaz'i hitap (vaz'i hükümler) dahilinde bulunmaz dı. Oysaki, biz bunların vaz'i
hükümler içerisinde olduğunu kabul ediyoruz. Tabii bu durumda bir çelişki
olacaktı. Bu konuda hüküm açıktır.
Mükellef şartı yapmak ya
da terketmek üzere ona yöneldiği zaman ne olacaktır?
Bu durumda şartın mükellefin kudreti dahilinde bulunan
bir fiil olması açısından mutlaka üzerinde durulması gerekecektir:
Sonraki
sayfa için aşağıdaki link’e tıkla: